Auteur : mitaw44

Mundi termino appropinquante, ruinis crebrescentibus, jam certa signa manifestantur.

Kent pell e vo an amzer diwezhañ, àr tu an diskar eh omp, a-vremañ ez eus rezi da gement-se.

Notenn a-zivout un darvoud souezhus daet er barrez a vez lâret Sei anezhi.

Menec’h abati Roton a voe galvet get Catuueten, mac’htiern Pleb Sei, da stadiñ ha rentiñ kont ag un darvoud souezhus, gwallober ar Lorbour hep mar erbet, hag a skoas kristenion geizh ar barrez-se. Bec’h o doa bet menec’h Roton é krediñ ar pezh a lâre Catuueten keneve d’ar bobl a destoù daet da sevel kaoz o mac’htiern. Eno e oan-me ivez, Hoiarnscoit, manac’h e abati Sant-Salver, hag amañ e kouchan àr baper ar pezh a voe lâret gete.

Da ouel Sant Yehann eh eas Uinanau hag he c’hoar, merc’hed da Rihouuen, da zastum louzoù, diouzh fallblegoù ar bobl, d’an noz arnevek-se, en amen d’ ur lec’h anvet Branbis, tre àr dreuzoù ar c’hoad meur. Hag int pennvezvet get ar jourdoul hag an toufor kement èl get frondoù kreñv ar raden pilet, ar skav hag ar c’hoad àr-vrein. Du-hont, e brizhheol henskourroù kromm an derv uhel e welezont ur paotr yaouank, dizanav-krenn ha difich-kaer. Aterset e voe gete ha eñv lâret e vez graet Driuin anezhañ. Ne ouie hani a-beban e tae. A du arall ar stêr pe a du-arall ar c’hoad meur o doa-int soñjet da gentañ. Ur c’haer a baotr e oa, e vravite hep-he-far, hag en oadoù get Uinanau. Filimet e voe ar plac’h get e selloù, selloù don èl ar c’hantvlezadoù tremenet. Hañval eo e yeas e galon geti ivez. Meur a wezh e tistroas ar plac’h da Vranbis, dre guzh hag en dic’hoût d’an holl, da c’houbannwel-noz, da welet he galant. Aze, e kambr ar stered, n’o doa ket gellet harz a dorriñ o c’hoant. En dic’hoût dezhi e oa souchet er lec’h milliget-se nerzhioù didrouz ha kozh-douar, engortoz, ingoulek ha gete e voe tonket d’ar gaezh krennblac’h ur vuhez a deñvelded.

Kent pell e voe savet kof da Uinanau, ennañ fallfrouezhenn un diaoulerezh hag anat e voe d’an holl er vro e oa é toug. Ur vuhez a c’hanas diàr an amvuhez.

E kounnar e yeas he zad Rihouuen. Get goulenn e welas ne ouie e verc’h ‘gozig netra a-zivout he c’haredig keneve e anv. Seul gwezh e voe gwelet er c’hoad ha james ne lâras piv a oa e re, nag a venn e tae-eñ. Àr-dav e chome ar paotr yaouank d’ar liesañ. Arfleuet ruz-du e voe an ozhac’h ha didiegezhet e voe Uinanau. Ha hi monet e aior ti ur voereb dezhi, sellet er vro evel ur wrac’h. Ur vaouez fall, dilaosket geti Lezenn hor Salver.

An noz-se e welas ar voereb traoù get daoulagad he spered hag an tronoz e lâras da Uinanau e oa un dra bennak iskis get he galant hag àrnezhi e oa diguzhat sekredoù Driuin. Aveit disoc’h e ranke profiñ ha gwiskiñ ur sae dezhañ. Ur wezh gwiadet ur brav a sae ruz-tan e kemeras ar plac’h an hent da Vranbis. Du-hont e kavas Driuin, koant ha ledrin, e-mesk an drein hag ar bodoù-knoù. Direskont e chome dirak he goulennoù evel bep taol met laouen e asantas prof ar plac’h yaouank. N’en doa ket merchet e oa chomet un neudennig, unan tanav tanav, ag e sae nevez profet staget start da ibil-troad gwenn e zousig karet. Diàr alioù ar wrac’h e voe graet kement-se.

Ur wezh kimiadet eh eas-eñ avaze pelloc’h, trema donik-don ar c’hoad meur ha beunek. Van a raas-hi da vonet d’ar gêr ivez met diàr neuze e c’hellas heuliiñ Driuin gras d’an neudennig tanav ruz. Pezh a raas, met ne voe ket un c’hoari aes monet, da goubig, dre douezh raden ha bodoù hep bout merchet get ar paotr ha hep koll an neudennig. Pell e yeas evel-se ken na soñjas e vehe marse treuzet ar c’hoad meur hed-ha-hed hag e vehe he galant savet ag an tu arall anezhañ, e parrez Blaen. Divec’het e oa un tamm he c’halon é soñjal e c’hello kent pell gouiet penn d’he hani karet iskriv.

Get monet en em gavezont en ur lec’h stummoù meinek uhel, bolzoù souezhus, ha poulladoù dour teñvel ennañ. Anavet e voe hengêr Cil Run get Uinanau a-benn. Dilerc’hioù kibelldioù roman bet debret get ar strouezh hag an amzer. Gwezharall e oa ur lec’h a blijadur, neoazh, hañval eo hiniv douzh jiganted trist fallsklêrijennet get skleur ar stered. Ur lec’h marv… nemet e vehe ur lec’h engortoz.

Taol-ha-taol e santas e harze an neudenn un tammig bihan etre he daouarn. Ha souezh geti é welet e turc’hae neuze sonn d’an diaz. Hag an neudenn a-barzh kroc’hen an douar siken ! A-nerzh ha hanter zallet get mouched an noz e skarzhas an delioù hag e skrabas an donenn du da gavout penn arall ar wiadenn. Buan e tizouaras sae he dousig kent d’he bizied tastornat tammoù kaletoc’h ha yenoc’h ha kompren e voe eskern ! Un atell eo a c’hronne he frof. Un huch a droc’has ken ma tidrouzas ar forest un herrad. Pennfollet a-grenn e troas kein hag e strebotas kuit trema parrez Sei.

Treboullet-krenn e kontas d’an holl ar pezh a voe bet. Ur semeilh e oa he galant ! Driuin ne oa na bev na marv ! Èl skoet get an darvoud e savas ag un neñv ur barrad avel biskoazh kreñvoc’h àr blouev Sei hag a zarc’haouas korz an toennoù ha fraoñval dre an toulloù-mogeder ken ma hadas ar spont e kalon ar re vev. Hani ne gredas kuitaat e di ken.

Edan berr e voe daveet jiboesourion d’ar c’hoad-meur get ar mac’htiern Catuueten da gavout an atel milliget. Hag un den santel, ar manac’h Neboc, aet àr-un-dro gete. Ur wezh kavet korf diharak Driuin, c’hoazh gronnet en e sae profet e chomezont mut da gentañ e-raok ma voe lâret ur bedenn get ar manac’h aveit an eneñv kaezh hag e strimpas dour benniget douzh e relegoù.

Meur a viz en anken ponner hag en nec’hamant a voe goudevezh, kog ar pennc’hêr ne gane ken nameit da noz. Hesk e voe ar saout. Da noz e veze gwelet ur c’had wenn é tostaat d’an tier ha hi difich hep peuriñ na tec’hout nemet sellout get he daoulagad faoutet. Ar vugale a lâre d’o zud e komze ar loen daonet-se gete dre o hun. Ha kement-se e-mesk paot a draoù digristen arall ha ne gredan tamm o displegiñ amañ. Diwezhatoc’h e c’hanas bugel Uinanau. Hirsoñj a vo dalc’het hag e c’hanedigezh rak ar bugel n’en doa ket youc’het é tonet àr an douar hag e selloù iskriv o doa spontet an amiegez ken m’he doa serret ar gwallavel. Anvet e voe Driuin diàr-lerc’h e dad ivez. Moranvet Driuin Abmarb.

Da zeiz e vadeziant e voe kaset da iliz Sant-Pêr get e vamm hag he moereb. Daet e oa Rihouuen hag o re gar ivez ur sort. Du o fenn. Ha tad Uinanau da viziata e glezeñv. Hañval doc’h un test er lezvarn e oa. Neboc, gwenn ra vo e ved, a asantas gober ar lid. Du e oa dour ar font-badez ivez ha goloet get man luc’hus. Kreniñ a rae Neboc a-gaoz d’an anoued pe a-gaoz d’an drougsant. Àr e zivrec’h e tiskoueze ar c’hrouadur bout ken ponner èl an amzer. Gronnet en he c’hougoulenn e oa ar voereb kozh, àr dav, flemmus he selloù. 

Ego te baptizo in nomine Patris…Bec’h ma voe lâret e frazenn gentañ get Neboc mand eas ar wrac’h kozh àr e gomzoù  “Diwallit a vadeziñ hennezh rak ne vadezer ket ur c’houn”. Souezhet e eilgerias an den santel “Hennañ zo bev-kel neoazh”. Hag ar voereb aet ha reskont “A-gement-se d’on ket sur, nevez ganet d’eo ket, galvet ne lâran ket”.  “D’eo ket hennezh douaren din atav, ur fallseblant d’eo ken !” a droc’has mezhekaet Rihouuen.

Diwezhatoc’h d’an deiz-se e voe Rihouuen é kemer Cenanc e glezeñv, ha monet àr kein nerzhus Fronel e jav. Pemzek vlez kent e voent o zri e geunioù Ballon e-lec’h ma aog eskern ur mil a c’houroned diskaret en dour taouarc’hek. Eno en em veskas garmoù-brezel ar gadourion, damantoù ar re vac’hagnet ha koagerezh ar brani. Gwelet en devoa an dir yen é faoutiñ skeudoù bev e nivlenn ar gwernioù. Tremenet eo amzer kad Ballon àrnomp, pemzek vlez, ha neoazh ne lame ket ar skeudennoù-se ag e spered. D’an deiz-se eta e voe gwelet an ozhac’h é c’haloupat armet trema ar c’hoad meur.

Dre an arbenn ma oant forc’het ey eas Uinanau, he mab ha he moereb da veviñ en un ti-motad dister en un toull-koad. E doenn goloet a c’heot, a vrug hag a voketoù-hañv ken ma oa o zi a-unan get ar c’hoad daonet-se. èl ur runig, ur gor pa lâran mat, lan a deñvelded hag a baganerezh. Pa zae d’ur jiboesour dihentet get e hañoad pe d’ur c’hoadour kollet en em gavet àrnezhe e kleve kanoù ha c’hoarzhadegoù. An Diaoul a oar pezh lidoù dijaoj a veze kaset eno. Hani ne grede tostaat dezhe. Na bout dezhe beviñ èl forbanned e oa hañval d’an den e vevent en o frank hag en o feoc’h.

Da vare Kala-Hañv e voe kavet korf divuhez an ozhac’h Rihouuen losket en e bark, hep roud erbet a dan erbet tro-dro dezhañ, èl devet e unan. Marvañs a-vras a voe er barrez neuze. Met gwazh e voe goude c’hoazh rak meur a hani a douas bout gwelet da noz ur bagad spesoù ha skeudoù é kantren dre hentoù ar barrez, kaset get Driuin, hag hani arall, àr kein ur marc’h digiget. Seul taol ma varve un den e vrasae ar bagad-se spontus, anvet, pa gredent o anviñ, Coscor Driuin get ar re vev.

Plouiz Sei ne harzent ket dirak an euzh diàr-neuze ha divizet e voe lakaat donet menec’h Roton. Gwall vall e oa stoliiñ o bro gwallgaset.

Tolpet e voe ezhec’h plouev Sei enta, àr-un-dro get menec’h abilañ Roton e lez ar mac’htiern Catuueten er villa a vez graet Lis Coth anezhi. Daoust d’an hiris e selaouas ar venec’h pervezh pep test ha get meiz kent na voe divizet tenniñ eskern an hani marv a dakad milliget Cil Run hag o beziñ e douar santel e chapel Sant Brioc. Er sal-veur e oa Uinanau, sonn, get he c’hrouadur iskis dalc’het en he divrec’h ivez. Mut o daou. Diàr gemenn ar manac’h Neboc e voe kemeret he foupon digeti ha roet da venec’h Roton aveit ma vehe desavet e abati Sant-Salver. Ne huchas na ne stourmas ar plac’h, hep mar erbet e ouie. An dra-se a ouie hag ar rest ivez.

Tre d’an drebad-se e voemp splujet er vraouac’h. A-drumm e klevezomp ur stokadenn douzh an nor, ne oa ket trouz un den é skoiñ get e zorn, ur stokadenn bonner evel ma vehe darc’haouet get ur pikol mellad kig ne lâran ket. Get an eil taol e taranas prenn derv kizellet dor-dal Lis Coth ha hani ne sanas grik er sal ken, èl skornet. Goude e voemp bouzaret get vorm mil huanadenn é c’hronniñ an ti èl un avel-dro. Ur wezh disouezhet e raas fonnapl menec’h ha brezelourion doc’h o anien ha trik-trak ar glezeñvier dic’houhinet a ziskanas d’ar pedennoù. Èl ur vagoer tro-dro d’hor c’horf e voe savet skoedoù du ar gadourion. E selloù an dud-se kadarn e c’halle an nen gwelout an arvar avat. O dirennoù, o skizhoù hag o begoù o doa diskaret meur a normand ha gall met amañ ? Ha spiriñ a rahent ? Get an noz é troiñ e vrasaas an trouzioù divalav é c’holoiñ Lis Coth : garmoù bugale, brudelloù ha roc’hoù loened gouez, gurun, razh mesk-ha-mesk… Met seizet groñs e voemp get ur vouezh anavet mat é youc’hal, bouezh distummet Rihouuen, é huchal deomp mil gwezh hag unan : Uoethe ! Uoethe ! Uoethe ! Hennezh, tad Uuinanau, a yeas da gavout Coscor Driuin ivez eta, ha eñv, bet den hael ha kristen pervezh diouzhtu, d’hon drougvilligiñ a-ziàr-vremañ get ur vouezh sec’h ha garv. Kaer deomp goulenn gredus sikour Sant Malou ha Sant Aeluod tro an noz-se teñvel ne voemp dijablet ag an diaoulaj ken nemet da sav an deiz. Ur wezh diskennet hor skoedoù e tizoloezomp, àr-gren ha klouhanek, ur c’horf divuhez, hani Neboc an den santel, aet gete ivez. Azav erbet ne voe nag a Uinanau nag ag ar wrac’h ar mintin-se ivez. Da greiz-mintin e tistroas badaouet mik ha didrouz ar venec’h trema o abati àr-un-dro get ar c’hrouadur edan selloù pobl Sei mut ha gwallskoet.

Kement-mañ a zaas edan ren ar roue Salaün ha pa oa Breizh en he zrede blez edan e ouarn. Skrivet get Hoiarnscoit, manac’h en abati Roton diàr dolp Lois Coth e parrez Sei. Testoù : Sabioc, Gleucourant, Moetgen, Hoiarnscoit, menec’h en abati Sant Salver Roton. Catuueten, mac’htiern. Neboc, aet da anaon, manac’h, Bran, Kenmonoc, Nerin, Hinan Barbhir, Iarno, Uobri, Anauhocar, Uualon, Uualcmoel ha Runuuoret, testoù.

Me, Hoiarnscoit, am eus divizet gwaskiñ àr ma anken ha roiñ deoc’h da c’hoût petra a voe goude ivez. Ur wezh bet degemeret en hor mesk en abati e voe badezet ar bugel ha roet un anv a-nevez : Apothemus. Aveit bout edan warez ar Sant a lâred. Da betra badeziñ krouadur an Diaoul avat ? Gwazh e voemp holl ag ar bugel-se siwazh. Gwezh e huche gerioù ne oa ket a intant dezhe, gwezh e c’hoarzhe hag e skrigne a doradoù. Mac’het e veze ar venec’h get gwallhunvreoù bemnoz pe dost. Ur manac’h-skrib, kollet e spered getañ, a c’holoas ur bajennad a-bezh get ar gerioù Cil Run skrivet e ruz. Unan arall a voe kavet krouget. Ur mintin ne oa ket krouadur an Diaoul en e wele ken, sterniet e oa e wele met ur foec’h doñjerus a oa er sal, foec’h ar bezhin brein… Tre d’an deiz-se e fardas ar baganed, an Normanded, diàr o listri da breizhiñ ha da lakaat tan en hon abati benniget, tan en hon tier, tan en hor levrioù sakr, dizalbadet hor maezioù hag hor skluzioù… ha ni tec’het da abati Plebs Lan e pagus Poutrocoit.

Ar bugel, douzh ar pezh am eus klevet lâret, zo distroet get he mamm. A-dal d’ar c’hoad bras e vevont-int dibreder en ti-motad, en o feoc’h, en o frank. Ha ni, kent pell, edan Lezenn ar paganerezh.

Deus nos protegat . Duiu on uuared

En ur vro bell ha gwerso bras e oa un den paour-razh. Ne oa ket netra e piaou dezhañ keneve ur lojig pri toet get korz, kollet en ur wern chartet ha fangek. Amzer ar bleidi e oa ha yen-sklas e oa hi. Hañval e oa d’an den e skorne e vouzelloù siken. Bec’h getañ torriñ an anoued rak digoad-kaer e oa e flondrenn. Penaos disoc’h ? Ne badahe ket pell kent ma lammahe ar souhined àrnezhañ. E penn ar geunioù e oa tachadoù kaer ha koadek neoazh. Aze e oa keuneud ha lannoùier a-leizh. Pezh zo, dalc’h an aotrou Kadiern e oa ha ne oa ket unan douget tamm erbet da roiñ d’ar re en dober. Brudet e oa er vro aveit bout ouzhpenn kriz hag ouzhpenn drouk. Ne harze ket an den paour, n’helle ket gober en ur mod arall, sed eñ monet doc’h an noz trema koadoù-med an aotrou. A-nerzh brec’h e reas ur choukad keuneud brav get e vouc’hal ha eñ d’e gozh ti. Ur brav a selamm-dan a voe en oaled an noz-se ha levenez a-vrec’had ! Ma oa izel ti an den paour e oa uhel gludet kenkiz Kadiern ha ne oa ket kousket hennezh an noz-se naket. Gwelet en doa ervat e tufe un toull-mogeder aze, er gwernioù…

Un herrad àr-lerc’h e tiovere ar c’heuneud e ti ar paour. Aet e oant razh da ludu dija. Krog e oa an ivinrev en e zaouarn neuze e krogas en e vouc’hal. Kann ha bras e oa ar loar an noz-se, ha sklaer e weled edani. Dre laer ez eas arre da geuneuta ha da serrezh lann àr zouaroù an Aotrou. Gwa dezhañ ! Evel un toud kozh e oa Kadiern uhel en e genkiz, hag edan e selloù e oa hon den. Lakaet en doa dibriñ e jav hag e tripas àr e arbenn. En drebad ma oa é tistroiñ d’ar ger e fardas Kadiern àrnezhañ e kounnar. Ur laer e oa ! Ur laer e oa ! Ar groug zo dleet ! Kerkent evel ma savo an heol ! Braouac’het e oa ar c’haezh krañv.

_M’en tou ! N’em eus ket laeret netra digeneoc’h Aotrou ! Ra vin lonket get ar loar mar lâran gaou !

Àr selaou e oa ar loar ivez. Kent pell ne oa ket mui an troc’her lann àr groc’hen an douar. En un toull-gurun àr donnenn ar loar ne lâran ket. Chomet eo aze goudevezh, mar sellit mat e c’hellit er gwelet doc’h ar loar, krommet e gein get e sammad laeret. Bev e oa, ya, met glac’haret rak hiraezh en doa d’e di bihan ha ne oa ket gwall doemm aze ivez. Truez a gemeras ar loar doc’htañ. Divizet he doa sevel un tiig mein dezhañ àr-un-dro get ur forn aveit pobiñ e dorzhioù. Rak-se, gwezhavez e vez ur sort moged tro-dro d’ar loar.

A-c’houdevezh ez eus bet kaset tud àrnezhi. Klevet hoc’h eus komz anezhe kredabl : Armstrong, Aldrin, Conrad,… Lod a zisklêr ne vez ket lâret pep tra deomp ha ne vehe ket bet hani é kantren du-hont. Amoedaj evel-rezon ! Met gwir eo ez eus bet miret ur segred get an Nasa a-zivout kement-se. Selaouit kentoc’h, ne lâront ket e oa bet diguzhet un tiig mein hag ur forn get paotred ar fuzeenn eno, àr « Mor ar Sederoni », evet o doa ur wezh chistr ha tañvaet ag ar bara-loar e ti an troc’her lann ! Chikit chikit neoazh ! An dud n’ho kredint ket !

LACONIVM

Bihan a dud zo er c’hibelldi hiniv ken mand on ma unanig er Laconium. Doc’h boaz e vez trouzus ar lec’h ha bouzaret e vezer get ar vorm ha blejadennoù an dud. Feiz, gwell ar-se, e-mod-se ema aesoc’h din lakaat ma spered da nijal un tammig en drebad mand on gronnet get ur vurezh vougus. Toemm eo, toemm-gor siken. Ne c’hellin ket padout an tazoù evel-se. Kent pell eh in d’ober un tamm tro d’ar Frigidarium, kuit da boazhiñ en-bev. C’hoazh ur wezhig kent din monet avamañ. Ur sailh dour ur gloge enni a zo a-daldin, tapout a ran krog enni hag e strimpan tapennoù dour àr ar poullad glaou e kreiz ar sal. Pchhhhh ha bec’h d’ar moged ! Àr doemmaat eh a ar jeu c’hoazh. Àr barlenn ar poullad glaou ez eus un delwennig sakr , Apollon Borvo eo. Doc’htañ e sellan. Dezhañ da vout e pri e tisko fichal a-gaoz d’ar vurezh tev-se. Bamet on get ar pezh a welan, e gorfig a hej-dihej a-bep tu evel ha pa vehe bev. Doue ar berv eo Borvo. Mammennoù ar c’hibelldi-mañ a vez darempredet getañ. E di zo amañ, douzh ma lârer, e dan ur pikol puñs en ur sal arall, ur puñs don ha du. Ennañ e vez bannet perzhioù moneiz get an dud vunut aveit bout daet mat get Doue ar virvidigezh. Biskoazh n’em eus kredet er lavaret met aon am eus un tammig dirak ar puñs-se ha seul gwezh ma tremenan e-tal dezhañ e vezan pennvezvet get e zonded. Ar soñjoù-se a daol d’am fenn, hag e serran man daoulagad. Santout a ran an c’hwez é tinaou doc’h ma c’hroc’hen. Vad a ra din ur bam. Na pell e tres bout trubuilhigoù mam buhez pemdez ! Nag un disamm d’am spered kaezh. Re a vec’h a vez sammet diehan àr ma chouk «Centurio» met amañ, a-wael, e c’hellan chom e peoc’h ha gober un tamm yac’haat d’am c’horf ! A’i ! C’hoazh ur wezhig kent skarzhiñ ma zreid ag ar Laconium. Gras da Vorvo ! Me lakay aberzhiñ un dañvad aveitañ.

Ur garm a zason er c’hibelldi… Dor ar Laconium a zigor a-flap hag e ta ur c’hrennbaotr galian tre. Diragon ema met n’er gwelan ket reizh mat en arbenn ag ar moged, hanter wisket eo, du eo e vlev evel pluñv ur vran hag e talc’h ur sort las en e zorn dehoù.

_Centurio ! Kit da welet ! Er Sudatorium ! Marvet ez eus un den ! Ar prokulor eo, Flavius Horatius Calvius ! eme-eñv a vouezh penn.

_Garn ! N’heller ket diskuizhiñ amañ !

Ha me da sevel ma sac’had eskern bavet get an toemmder ha da huchal aveit d’ar re arall klevet e holl salioù ar c’hibelldi :

_Centurio Septimus Durotrigus on-me, grit ar pezh a gemennin deoc’h e anv an Impalaer ! O Sklaved ! Prennit dorioù an Apodyterium ‘ta ! Ne vennan tamm erbet a-grenn gwelet hani é tec’hel ag ar lec’h-mañ !!

_Ha te paotr yaouank, kae er-maez da gavout ur sourzien, ne ouier ket james ! Ha get herr !

SVDATORIVM

A-darzh kalon eh an betek ar Sudatorium, lan a voged gleb eo ha ne welan ket kalz a draoù, rak n’eus gouloù ken nemet diàr ur c’haezh krezol. Douzh ar c’horf e tostaan, hani ur c’hozhiad moal eo. Gwir eo eo ar Prokulor ha gwir eo e hañval bout marv-mik. Ne lâre ket gaou ar galianig yaouank-hont. Ar c’hrezol a gemeran da sellout pervezh doc’h mozaikenn ar leur ha tapennoù gwad a vehe. Ne evezhian hani. N’eus tamm bloñsadur erbet doc’h e groc’hen ivez. Rezi erbet a zrouglazh. Pezh zo ema chomet liv an hiris anat doc’h e fas gwrac’hennet. Ne faot ket koll amzer amañ, mard eo bet lazhet ema ar muntrer amañ er c’hibelldi c’hoazh. Dle eo din atersiñ an holl bremañ. Divizout a ran distroiñ d’an Apodyterium, pe d’ar wiskerezh mar kavit gwell, sal gentañ ar c’hibelldi. Aze e c’hellin gwiriekaat ha prennet eo bet an dorioù get ar sklaved ha piv a oa lusket da vonet kuit kent ma vehe roet an urzh genin da chom. Ha pouezusoc’h c’hoazh marse, eno e c’hellin adtapout man dilhad ha ma c’hlezeñv. Ur c’hantener, noazh-pilh, c’hwez brein ha hep e arouezioù a goll un tamm mat ag e veli àr an dud, kaer eo gouiet !

APODYTERIVM

Treuziñ a ran ar Laconium endro hag e taan a-barzh ar wiskerezh, ur sklav zo eno douzh man gortoz get man dafar etre e zaouarn. Lavarout a ra din o deus prennet dor ar c’hibelldi ha n’o deus ket gwelet den é vonet keneve ar c’hrennard aet da gavout ur sourzien. Ouzhpenniñ a ra e welont ar Prokulor Flavius Horatius Calvius er c’hibelldi lies. Un den pouezus eo met drouk doc’h ar geizh evelte. Drouk ha difeiz a lârer. Meur a wezh en deus-eñv bet tro d’er c’hlevet éc’h ober goap doc’h an doue Borvo, hag ar gredenn en deus ema bet lonket eneñv an uhelad Roman get Doue an Dan. Ne ouian ket petra soñjal diàr e gaozoù, gwir eo ema galloudus Borvo, met alkent, ne gredahe ket lakaat e grabanoù àr un den hag a labour a-zevri aveit an Impalaer ! Pelloc’h e taolan ma selloù, sklaer eo ar sal, bankoù koad zo a-bep tu ha gloestri da renkiñ dilhad. Ouzhpenn ar sklav eh eus daou zen. Evel daou gole-tarv int. E galianeg emaint é komz an eil get ergile. A-benn e wiskan ma sae hag e stagan man gouriz. Ha me devat an daou waz. Mentet hag uhel int ur spont. Diwisket o deus o roched, dre-se e welan eh eus merchoù gloazadennoù kozh doc’h o bruched. Ar re-se nend int ket oaned, bleizi ne lâran ket ! Nend eus arvar erbet int perzh ag ar «Bagaodoù», emsavadegoù peizanted dizouar hag a zizalbad ar vro, a zismantr ar villae hag a laer hor greoù ! Nag ur jabl aveit an Impalaeriezh ! Kablus pe pas, ema o lec’h a-barzh ar galeoù !

_Ave ma zud vat ! emezon-me seven daoustoc’h da bep tra. Gwelet a ran hoc’h bet gloazet…

_Un orok e koad Catubriga… en deus eilgeriet ar gouron, ur mousc’hoarzh goapaer getañ doc’h e veg.

Un orok ?! Kurun ! Ma lagad àr lost ar leue ! Un orok e korf ur sae ruz edan banniel Roma kentoc’h ! Berviñ a ra man gwad ! Ne gollan ket ar stur neoazh hag e c’houlennan pegoulz int degouezhet, hag int da respont ne oant ket arruet mat er c’hibelldi ha pa oa bet prennet an nor-dal get ar sklav. Meiz a daolan doc’h o blev, sec’h int, ema ar wirionez gete, n’o deus ket gellet lazhiñ ar Prokulor hep monet doc’h mouester ar salioù arall. Ar gaoz a adkemer ar sklav neuze aveit diferiñ din e lavar gwir an daou waz hag eh eus c’hoazh un den er C’haldarium, sal ar poulloù toemm. Marcus Caecina Macer eo, un uhelad.

CALDARIVM

Un den kozh evel an douar zo é neuial er poull klouar, eskern ha kig nend eo ken. Hopal a ran dezhañ ha eñv da zonet àr e oarigoù en hon arbenn.

_Marcus Macer oc’h ?

_Ya ?! Oh, Centurio ! Resped deoc’h, n’em boa ket hos anavet, nend eo ket ken luemm man daoulagad evel ma oant ergentaou, labouret on get ar gozhoni siwazh !

_Nend eo ket aet razh ho yec’hed kuit àr a welan, biskoazh frevoc’h un den ! Ma, er frigidarium e oac’h kent, tre ma oa bet lazhet ar Prokulor er Sudatorium ?

_Mallozh douar ! Lazhet ?!

_Doc’h ar pezh am eus komprenet ne oa ket ar prokulor un den karet get an holl, am eus eilgeriet.

_Feiz, daet e oa a-benn da lakaat ur bern tud a-enep dezhañ ! Er c’haset em behe ar-walc’h etre divrec’h Pluton ivez aveit lâret ar wirionez deoc’h. Met en ur mod arall alkent ! Ne vehen ket éc’h ober soubig daou boull pellikoc’h ! N’em eus ket kollet holl ma skiant goût a rit ! Tud a vez gopret aveit kas sort labour lous da benn, anat deoc’h Centurio…

Gouiet mat ! Marcus Caecina Macer zo ur c’heodedad uhel e vrud hag istimet get an holl. N’en deus ket netra da welet en afer-mañ.

_Ha penaos en deus gellet gober ar prokulour aveit en devout kement a dud é labourat doc’htañ ?

_Ar soñj a oa sonn en e benn e itrike beleion an Doue Borvo a-enep an Impalaer hag e argantaouent ar «Bagaodoù». Diàr-gement-se en deus bet an tu da lakaat prenniñ meur a dempl. Met skuilhet en deus eoul àr an tan !»

Diàr ar c’homzoù deskus hag ankenius-se e kinnigan d’ar sklav distroiñ trema ar c’horf-marv, moarwalc’h ez eus un dra bennak chomet e-kuzh aze.

Teñvel ha mogedek eo chomet ar sal. Flavius zo astennet divuhez àr ar leur. Enskrivadurioù kozh a lennan doc’h ar magoerioù hag e tougont bri da v-Borvo : «DEO APOLLINI BORVONI». Lakaomp e vehe gwir ! Dizouj-kaer e oa Flavius ha ne oa ket mui an Doue aveit er gouzañv ken. Mar boa liv ar spont doc’h dremm ar Prokulor e oa peogwir en dehe gwelet seblant an Hani Bervidant dirakañ, taol-ha-taol, ha kaset e vehe bet getañ d’ar bed arall !

Anav gloazadenn erbet…

_O Sklav ! Gwelet hon eus razh an dud en ti ?

_Ya Centurio !

Doc’h ar c’horf -marv e tostaan arre, dispourbellet eo e zaoulagad, lan a spouron.

«Un den difeiz» a soñjan.

AR VAMMENN SAKR

Ha me ha monet da welet mammenn an Doue, mammenn an Droug ? Un trepas strizh a gas da sal ar puñ sakr, drezañ eh an. Nec’het on, ma labour eo mirout ar Gwir, met dirak un doue ? An nor a zigoran hag eh an tre er sal sklêrijennet get un nebeud goulaouennoù-koar laosket get tud c’hredus. E-kreiz ez eus ur poull don ha du, gronnet get ur varlenn-vein. Ar puñs sakr eo. Du-kel eo an dour ennañ. Evel seiz eo an dour. Na duat eo ar puñs, nend eus arvar erbet e kas betak donig-don ar Bed. Àr ar varlenn e azezan un herrad aveit klask kemer randon. Ur muntr graet get un Doue ! Ha me en e di ! Nend on ket beleg me ! Sed-me brav ! Penaos disoc’h !? E zelwenn a ziforc’han en teñvelded. Gozik hep gouiet din e huchan :

_O Doue Borvo ! Lârit din ha c’hwi eo !

Ha dour ar puñs da c’hloevenniñ ha da vourboutal… Lâret e vehe trouz kof ur ramz é c’houlenn boued. Anat e oa. Borvo a gemenne din gober un dra c’hoazh. Un draig c’hoazh aveit disoc’h geti hag adlakaat reizhted e-touez ar re vev.

TREMA AN DAN

Ne oa ket bet un c’hoari bugale stlejal korf divuhez ar Prokulor betak barlenn ar puñs. Ar sklav en doa roet dorn din aveit en ober. Ha ni da wintiñ ar c’helan dreist ar varlenn. Flok ! Lonket e oa bet Flavius Horatius Calvius get dour klouc’hanek ar puñs. Bourboutal a rae an dour gwazh aveit biskoazh. E walc’h en doa bet an doue. Un dijabl en doa graet ag an den difeiz, korf hag eneñv, bremañ e c’hello chom e peoc’h. Ha diàr gement-se ar vro a-bezh ivez kredabl ! Kas mennad un doue da benn, hep mar, eo bet kefridi iskisañ razh mam buhez Centurio ! Trugarez a lâran d’ar sklav hag e kemeran ma hent trema ar gêr get mousc’hoarzh an den en deus graet labour vat.

BAGAUDAE

A bost eh ae ar c’hrennbaotr galian dre straedoù kêr. Biken nend ay da gavout sourzien erbet. En e zorn e talc’h ar las en doa taget ar prokulour difeiz. E zent a darzh get e arfleu evel re ur c’hi kounnaret. Kas a ray trouz ha kaz dre ar bed c’hoazh, ha goude ar prokulour e tay unan arall da vout lazhet get e zaouarn yaouank. Gwa d’an Impalaer ! Gwa da Roma ! Gwa d’an Doueoù kozh ! Gwa d’ar bed kozh brein ! Ra vo unan nevez pe netra ! Kalz-ne-vern, chañchet e vo penn d’ar vazh ! chañchet e vo penn d’an heol !